Updates
Nieuws

Veel ambitieuzere bosuitbreiding nodig in Vlaanderen om klimaatdoelstellingen te halen

De tweede week van COP31 is begonnen in Antalya, Turkije. Gisteren was het themadag natuur en landgebruik. Terecht want dat zijn twee belangrijke klimaatthema’s. Bodems en vegetatie in ecosystemen nemen enorme hoeveelheden CO2 op en slaan die op. Maar deze onmisbare wereldwijde buffer staat onder druk door bosbranden, ontbossing en andere veranderingen in het landgebruik. 

Om de klimaatdoelen te halen, moet de uitstoot van broeikasgassen drastisch dalen. Dat betekent dat we niet alleen snel moeten afstappen van fossiele energie, maar ook veel sterker moeten inzetten op de bescherming, het herstel en het duurzaam beheren van bossen en andere ecosystemen. In klimaatjargon bestaat hiervoor een aparte categorie: LULUCF. Dat is het Engelstalige acroniem voor landgebruik, landgebruiksveranderingen en bosbouw. Wereldwijd is deze categorie goed voor 10 à 15% van de uitstoot. 

Bossen spelen daarin een sleutelrol. Wereldwijde ontbossing is de belangrijkste oorzaak van uitstoot binnen LULUCF. In Vlaanderen bevatten bossen meer dan een kwart van de boven- en ondergrondse koolstofvoorraad, terwijl ze iets meer dan een tiende van ons grondgebied innemen. 

Naast de steeds dringendere noodzaak om een einde te maken aan zowel de fossiele uitstoot als de LULUCF-uitstoot, werd afgelopen zomer ook pijnlijk duidelijk hoe belangrijk het is om ons aan te passen aan de gevolgen van klimaatverandering. Ook daarin zijn bomen en bossen onmisbaar. Ze zorgen voor verkoeling en helpen ons beschermen tegen droogte en overstromingen. 

Enorme achterstand in te halen 

Terwijl er op het vlak van energie (te langzaam) vooruitgang wordt geboekt en de tanker stilaan lijkt te keren, is dat voor LULUCF niet het geval. Vijf jaar geleden werd tijdens COP26 plechtig beloofd om de ontbossing tegen 2030 te stoppen. Toch blijft de ontbossing van tropische regenwouden aan hetzelfde tempo doorgaan. Ook de uitstoot door bosbranden neemt toe als gevolg van de opwarming van de aarde, wat die opwarming op haar beurt verder versterkt. En ook in Vlaanderen blijven we bos verliezen, terwijl er slechts in beperkte mate nieuw bos bijkomt. 

Om die neerwaartse spiraal te doorbreken, is veel meer ambitie nodig. Dat bevestigt ook een recente studie die onderzocht hoe landgebruik kan bijdragen aan het behalen van de Belgische klimaatdoelstellingen. De snelle afbouw van de uitstoot door fossiele brandstoffen in de energie- en transportsector blijft essentieel. Maar de studie toont ook aan dat België alleen klimaatneutraal kan worden tegen 2050 als er veel meer ruimte komt voor natuur. Voor bossen betekent dat een uitbreiding met 80.000 hectare. Daarnaast moeten we alle bestaande bossen zo goed mogelijk beschermen en duurzaam beheren, en veel meer bomen en houtkanten integreren in landbouwgebieden. Volgens de studie zou dat moeten gebeuren op 17% van het landbouwareaal. 

Dat zijn de cijfers voor België. Vlaanderen heeft met een bosbedekkingsgraad van ongeveer 10% veel minder bos dan Wallonië, waar die ongeveer 33% bedraagt. Het ligt dus voor de hand dat een groot deel van de bijkomende bosuitbreiding in Vlaanderen zal moeten plaatsvinden. De studie bepaalt echter geen verdeelsleutel voor de 80.000 hectare. 

Om de bijkomende bosoppervlakte op een eerlijke manier te verdelen, zijn verschillende criteria mogelijk. Als we de verdeling baseren op het aandeel van elke regio in de totale oppervlakte van België, komen we uit op ongeveer 35.000 hectare bijkomend bos in Vlaanderen. Dat zou wel betekenen dat het zwaartepunt bij Wallonië zou liggen. Kijken we naar de bestaande bosbedekkingsgraad, dan zou Vlaanderen met de volledige 80.000 hectare bijkomend bos op ongeveer 16% van zijn oppervlakte uitkomen. Dat is nog altijd minder dan de helft van het huidige cijfer voor Wallonië. Tegelijk ligt de bevolkingsdichtheid daar meer dan twee keer lager.

Een kwaliteitsvolle verdeling vraagt dus om een veel grondigere analyse, die rekening houdt met de specifieke context van elke regio, inclusief Brussel. Daarbij kunnen verschillende factoren een rol spelen. Volgens de oorspronkelijke studie kan de nodige ruimte voor bosuitbreiding onder meer vrijkomen door een afbouw van het landbouwareaal, voornamelijk als gevolg van een dalende vleesproductie. Het ligt dus voor de hand om minstens te kijken naar de verdeling van het vrijgekomen landbouwareaal over de verschillende regio’s. Daarnaast kunnen ook andere factoren meespelen die het voor het Waals gewest aantrekkelijker maken om een groter aandeel van de bosuitbreiding op zich te nemen. Zo is er bijvoorbeeld al een meer uitgebouwde houtverwerkingssector aanwezig. 

Ambitie onmisbaar voor weerbaarheid 

Dat neemt niet weg dat de Vlaamse doelstelling voor bosuitbreiding een veelvoud moet zijn van de 10.000 hectare die al zo lang wordt beloofd en nu opnieuw werd bevestigd voor 2030 in het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen, zowat ons belangrijkste instrument voor LULUCF. We hebben nood aan een klimaatbeleid dat bossen en andere natuur veel meer naar waarde schat. Zo maakt Vlaanderen zich niet alleen weerbaarder tegen klimaatverandering, maar levert het ook een billijkere bijdrage aan de wereldwijde klimaatdoelen. Daar kunnen we niet onderuit, tenzij we bereid zijn onze klimaatdoelstellingen – en daarmee ook onze toekomstige welvaart – op te geven. 

Het is lange tijd bon ton geweest om ambities voor klimaat en natuur af te doen als onrealistisch of onbetaalbaar. Dat getuigt van een gebrek aan inzicht in de bredere economische gevolgen van klimaatverandering. Hopelijk vormt afgelopen zomer een keerpunt in die foute beeldvorming. De hittegolven zorgden alleen al voor 6 miljard euro productiviteitsverlies en bijna 3.000 bijkomende doden. 

We zijn vandaag beland in een situatie waarvoor al lang gewaarschuwd werd: we moeten steeds meer uitdagingen tegelijk aanpakken. Dat maakt het des te belangrijker om in te zetten op slimme oplossingen die verschillende problemen tegelijk aanpakken. Gelukkig zijn er daarvoor bossen. 

 

Terug

Zijn stadsbomen voldoende om het stedelijk hitte-eilandeffect te compenseren?

Vanonder het Mos: wat is onze hardste inheemse houtsoort?

Lees meer artikels