BOSACTUA: Voorstel voor verbreding van de definitie inheems bij boomsoorten

In opdracht van het Agentschap Natuur en Bos (ANB) schreven onderzoekers van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, de KU Leuven, de Universiteit Gent en de Universiteit Antwerpen een rapport dat een voorstel voor Vlaanderen formuleert om de definitie van inheems te verbreden bij boomsoorten. Het rapport is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur, en teruggekoppeld met stakeholders.  

Een deel van de Vlaamse bosbeheerders ervaart de huidige strikte benadering van de definitie van inheemse boomsoorten en de gevolgen op beleidsinstrumenten (subsidies, natuurbeheerplannen, kapmachtigingen) als beperkend. Door de verwachte en nu al duidelijke effecten van klimaatverandering (vooral hittegolven en langdurige droogte) leven ook meer en meer zorgen over het beperkt aantal opgaande boomsoorten (20 – 25 soorten die hoger dan 15 m worden) dat onder deze strikte definitie valt. Dit voorstel biedt een antwoord op deze bezorgdheid.

Hieronder een letterlijke overname van het voorstel uit het rapport dat eind 2025 gepubliceerd werd:

Het voorstel voor de definitie van inheemse boomsoorten voor Vlaanderen bestaat uit de term inheems als overkoepelend begrip met daaronder twee complementaire vormen:

• historisch-inheemse boomsoorten = boomsoorten die na de laatste ijstijd vanuit de Europese refugia op natuurlijke wijze naar het noorden gemigreerd zijn en waarvan het vroegere of huidige verspreidingsgebied ten minste deels overlapt met de regio waartoe Vlaanderen behoort, én boomsoorten die vóór 1500 door de mens geïntroduceerd zijn in de regio en er vervolgens zijn ingeburgerd;
• nieuw-inheemse boomsoorten = boomsoorten die de laatste ijstijd hebben overleefd in de Europese refugia, waarvan het huidige natuurlijke verspreidingsgebied binnen het Europees-Holarctische rijk valt maar niet overlapt met de regio waartoe Vlaanderen behoort én waarvoor de huidige groeiomstandigheden geschikt zijn in de regio waartoe Vlaanderen behoort.

Omdat toeval een grote rol speelt in het natuurlijk voorkomen van een boomsoort in een klein gebied als Vlaanderen, wordt de regio voor historisch-inheemse soorten ruimer genomen dan de administratieve grenzen van Vlaanderen: de geografische regio die klimatologisch vergelijkbaar is met Vlaanderen. Dit komt overeen met het administratieve grondgebied van Nederland, het gebied ten noorden van de Maas in België & het noordwesten van Frankrijk aangevuld met kleinere stukken grondgebied van Duitsland, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk.

In het rapport worden nog geen definitieve bijhorende soortenlijsten meegegeven. Meer onderzoek is nodig om deze lijsten samen te stellen. Voor de historisch-inheemse zou dit een statische lijst worden, voor de nieuw-inheemse boomsoorten zal dit dynamisch zijn.

Dit voorstel bouwt verder op de definitie van inheemse boomsoort in de Europese Natuurherstelverordening 2024: een boomsoort die voorkomt binnen haar natuurlijke vroegere of huidige verspreidingsgebied en potentiële verspreidingsgebied, met name binnen het verspreidingsgebied dat de soort op natuurlijke wijze inneemt of zou kunnen innemen zonder directe of indirecte introductie of zorg door de mens. En ze biedt ook nuance om via beleidsinstrumenten in gebieden waar natuurbescherming prioritair is, boomsoortenkeuze te beperken tot “historisch-inheemse boomsoorten” maar in multifunctionele bossen ook “nieuw-inheemse boomsoorten” toe te laten. Veel bosbeheerders hopen dan ook dat dit voorstel tot aanpassingen leidt in het Vlaams bosbeleid en bijhorende instrumenten.

Klik verder voor het volledige rapport: Verbreding van de definitie inheems bij boomsoorten | publicaties.vlaanderen.be